چی‌گونگِ تغییر عضلات و تاندون‌ها و شست‌وشوی مغز و مغز استخوان
نویسنده
دکتر یانگ، جوئینگ-مینگ
زمان مطالعه
10 دقیقه
تاریخ انتشار
چین بیش از هفت هزار سال تاریخ دارد. بزرگ‌ترین سهمی که این سرزمین می‌تواند برای بهروزی بشر داشته باشد، به‌اشتراک‌گذاشتن دانشی است که در حوزهٔ «چی» گرد آورده است. مطالعهٔ چی در شکل‌گیری و گسترش پزشکی، دین، هنرهای رزمی و روش‌های حفظ تندرستی و افزایش طول عمر نقش داشته است. هزاران سال تجربه و آزمون در چی‌گونگ، شواهد و پشتوانه‌ای فراهم آورده که نشان می‌دهد این دانش کهنِ پزشکی و معنوی می‌تواند برای بشر سودمند باشد.
برای آنکه از زندگی رضایت داشته باشید، صرفاً زنده نگه‌داشتن بدن کافی نیست؛ لازم است به تعادل ذهنی و معنوی نیز دست یابید. شادی از احساسات و تجربهٔ درونی ما سرچشمه می‌گیرد، نه فقط از لذت‌بردن از چیزهای مادی. وقتی به تاریخ فرهنگی آمریکا نگاه می‌کنم، می‌بینم که در این جامعه علوم مادی مهم‌تر از امور معنوی تلقی شده‌اند. در دهه‌های گذشته، تنها جایی که بیشتر مردم برای تسکین معنوی می‌شناختند، نهادهای دینی بود. اما اکنون شمار فزاینده‌ای از مردم را می‌بینم که آرامش و تعادل ذهنی را در درون خود می‌یابند. تا همین اواخر، فرهنگ غربی توجه چندانی به پژوهش دربارهٔ میدان انرژی درونی انسان نداشته است؛ ازاین‌رو، این دانش درونی و معنوی فرصتی برای رشد پیدا نکرده بود. چین در این زمینه پیشگام بوده است، اما اکنون زمان آن رسیده که غرب نیز این دانش را بپذیرد: بررسی کند چه چیزی می‌تواند از آن بیاموزد و چه چیزی می‌تواند به آن بیفزاید. عمیقاً باور دارم که چی‌گونگ می‌تواند به انسان‌ها کمک کند خود را بهتر بشناسند، تعادل ذهنی‌شان را بازیابند و به آرامش درونی برسند.
به باور من، قرن بیستم قرنی مادی بود؛ دوره‌ای که انسان‌ها در جست‌وجوی راه‌حل‌هایی برای کمبودهای مادی و دستیابی به رضایت ناشی از برخورداری‌های مادی بودند. اکنون بسیاری از ما به مرحله‌ای رسیده‌ایم که می‌توانیم از بند وابستگی‌های مادی تا اندازه‌ای رها شویم. در دو دههٔ گذشته، افراد بیشتری در جست‌وجوی آزادی معنوی بوده‌اند. در این دورهٔ گذار، روش‌های کهن چی‌گونگ بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته‌اند. متون کلاسیک چی‌گونگِ «تغییر عضلات و تاندون‌ها» و «شست‌وشوی مغز و مغز استخوان» قرن‌ها راهنما و متن آموزشی مهمی برای پرورش و دستیابی به روشن‌شدگی معنوی در جامعهٔ بودایی چین بوده‌اند. روش‌های آموزش‌داده‌شده در این دو متن، بیش از چهارده قرن تمرین و تجربه را پشت سر گذاشته‌اند. بنابراین، باید بررسی کنیم که این روش‌ها چگونه می‌توانند راهنمایی درست برای مطالعات امروز ما فراهم کنند. هرچند بسیاری از این تمرین‌ها با زندگی امروز سازگار نیستند، می‌توانند تجربه و نظریه‌ای در اختیار ما بگذارند که آن را با کمک علم مدرن تفسیر کنیم و از نظر منطقی تحلیل و توضیح دهیم. امید است با دستیابی به چنین درکی، راهی در دسترس برای رسیدن به همان اهداف معنوی در جهان امروز پیدا کنیم.
باید به تجربه‌های ثبت‌شدهٔ تمرین‌کنندگان گذشته احترام بگذاریم و آن‌ها را با دقت مطالعه و تمرین کنیم. هرگاه بتوانیم پدیده‌ای را با علم مدرن توضیح دهیم، باید شهامت به چالش‌کشیدن باورهای سنتی و ارزیابی دوبارهٔ آن‌ها را داشته باشیم. تنها از این راه است که این دانش کهن می‌تواند در روزگار کنونی و آینده شناخته و پذیرفته شود.
دکتر یانگ در حال اجرای چی‌گونگ
چی‌گونگِ افزایش طول عمر برای زنان و مردان
من اسناد منتشرشدهٔ بسیاری دربارهٔ چی‌گونگِ «یی‌جین» و «شی‌سویی» را گردآوری، ترجمه و با یکدیگر مقابله کرده‌ام. پس از درک محتوای آن‌ها، بخش‌های مشکوک را کنار گذاشته‌ام و بر پایهٔ دانش خود، نظریه‌ها و توضیحاتی به آن‌ها افزوده‌ام. با وجود آنکه می‌توانم این دو هنر را به‌تفصیل بررسی کنم، یک محدودیت وجود دارد: بحث ما فقط به آموزش مردان می‌پردازد. این مسئله دو دلیل دارد. نخست آنکه اسناد موجود اطلاعات اندکی دربارهٔ تمرین زنان ارائه می‌کنند. دوم آنکه من، به‌عنوان یک مرد، تجربهٔ لازم در این زمینه را ندارم. بااین‌حال، باور دارم که نظریهٔ تمرین، چه برای زنان و چه برای مردان، یکسان است. زنانی که می‌خواهند اطلاعات بیشتری دربارهٔ این دو هنر و به‌طور ویژه دربارهٔ تمرین زنان به دست آورند، می‌توانند به کتاب چی‌گونگِ مغز استخوان نوشتهٔ مانتاک چیا و مانیوان چیا مراجعه کنند.
چی‌گونگِ تغییر عضلات و تاندون‌ها (یی‌جین) و چی‌گونگِ شست‌وشوی مغز و مغز استخوان (شی‌سویی) از دوران دودمان لیانگ در چین، یعنی از سال ۵۰۲ میلادی، شناخته شده‌اند. بااین‌حال، این دانش محرمانه نگه داشته می‌شد و تنها در پنجاه سال اخیر به‌تدریج در دسترس عموم قرار گرفته است. در مدتی کوتاه، این دو هنر نه‌تنها در میان تمرین‌کنندگان چی‌گونگ رواج یافته‌اند، بلکه توجه بسیاری از پژوهشگران پزشکی چین و دانشمندان علوم زیستی را نیز به خود جلب کرده‌اند.
چی‌گونگِ تغییر عضلات و تاندون‌ها بر به‌گردش‌درآوردن چی در دوازده کانال اصلی چی و دو مجرای مهم، یعنی مجرای انتساب (رِن‌مای) و مجرای فرمانروایی (دو‌مای)، تمرکز دارد. این تمرین بدن را، از جمله عضلات و تاندون‌ها، تقویت می‌کند و به حفظ جریان روان چی در کانال‌های اصلی و اندام‌های داخلی کمک می‌کند؛ امری که در این نظام، از عوامل کلیدی حفظ تندرستی و کندکردن فرسودگی بدن به شمار می‌رود.
معمولاً پس از آنکه تمرین‌کننده با چی‌گونگِ تغییر عضلات و تاندون‌ها آشنایی کافی پیدا کرد، وارد مرحلهٔ عمیق‌تری از تمرین چی‌گونگ، یعنی «شست‌وشوی مغز و مغز استخوان»، می‌شود. این مرحله به تمرین‌کننده می‌آموزد چگونه چی را در «هشت مجرای شگفت» افزایش دهد. در پزشکی چین، این مجراها مخازن چی به شمار می‌روند و جریان چی را در کانال‌های اصلی و اندام‌های بدن تنظیم می‌کنند. ذخیره‌ای نیرومند و سرشار از چی، در این چارچوب، کلید حفظ سلامت بدن و افزایش طول عمر است. از نظر نظری، بدن با افزایش سن عمدتاً به این دلیل فرسوده می‌شود که خون توانایی خود را برای تغذیه و محافظت از بدن از دست می‌دهد. گلبول‌های قرمز و سفید در مغز استخوان تولید می‌شوند؛ اما با بالا رفتن سن، مغز استخوان به‌اصطلاح «آلوده» می‌شود و سلول‌های خونیِ مفید کمتری تولید می‌کند. بااین‌حال، اگر بدانید چگونه مغز استخوان را «بشویید»، دوباره تولید خون تازه و سالم را از سر خواهد گرفت. در نتیجه، بدن آغاز به بازسازی خود می‌کند و سلامت درخشان دوران جوانی را بازمی‌یابد.
مهم‌تر از همه، تمرین‌کنندهٔ چی‌گونگِ شست‌وشوی مغز و مغز استخوان می‌آموزد چی را به سوی مغز هدایت کند تا آن را تغذیه کرده و نیروی معنوی را ارتقا دهد. از دیدگاه دائویی‌ها و بودایی‌ها، این تمرین راهی برای رسیدن به هدف نهاییِ روشن‌شدگی یا بوداشدن است. بخشی از تمرین شست‌وشوی مغز و مغز استخوان، برای بزرگسالان، شامل تحریک اندام‌های جنسی می‌شود. تمرین‌کنندگان کهن چی‌گونگ با بررسی دقیق دریافته بودند که اندام‌های تناسلی، علاوه بر تولید هورمون، منبعی نیرومند برای چیِ موردنیاز تمرین نیز هستند.
هدف یی‌جین‌جینگ
«یی» به معنای تغییر دادن، جایگزین‌کردن یا دگرگون‌ساختن است؛ «جین» به معنای عضلات و تاندون‌هاست و «جینگ» به متن کلاسیک یا کتاب مرجع اشاره دارد. ازاین‌رو، این عنوان معمولاً به «متن کلاسیک تغییر عضلات»، «متن کلاسیک تغییر تاندون‌ها» یا «متن کلاسیک تغییر عضلات و تاندون‌ها» ترجمه می‌شود. منظور از «عضلات و تاندون‌ها» صرفاً عضلات و تاندون‌ها به معنای کالبدشناختی نیست؛ این اصطلاح در این متن به کل سامانهٔ جسمانیِ مرتبط با عضلات و تاندون‌ها، از جمله اندام‌های داخلی، اشاره دارد. یی‌جین‌جینگ نظریه‌ها و روش‌های تمرینی چی‌گونگ را شرح می‌دهد که می‌توانند بدن را بهبود بخشند و آن را از ضعف به قدرت برسانند. طبعاً این روش‌ها برای حفظ سلامت جسمانی نیز سودمند دانسته می‌شوند.
هدف اصلی تمرین یی‌جین‌جینگ، تبدیل بدن ضعیف به بدنی نیرومند و بدن بیمار به بدنی سالم است. برای رسیدن به این هدف، باید بدن را تحریک و تمرین داد و چی را در بدنِ انرژیایی تنظیم کرد. هدف‌های اصلی تمرین عبارت‌اند از:
- گشودن کانال‌های چی و حفظ جریان روان و متعادل چی در دوازده کانال اصلی. در این نظام، این کار به حفظ سلامت و عملکرد مناسب اندام‌های مرتبط کمک می‌کند. جریان روان چی همچنین امکان تقویت چشمگیر بدن را فراهم می‌سازد.
- افزایش ذخیرهٔ چی در دو مخزن اصلی آن، یعنی مجرای انتساب و مجرای فرمانروایی (رِن‌مای و دو‌مای). مجرای انتساب مسئول تنظیم شش کانال یین و مجرای فرمانروایی مسئول تنظیم شش کانال یانگ دانسته می‌شود. هنگامی که چی به‌اندازهٔ کافی در این دو مجرا ذخیره شود، تنظیم دوازده کانال اصلی به‌نحو مؤثرتری صورت می‌گیرد.
- گشودن شاخه‌های کوچک چی که از کانال‌های اصلی به سطح پوست می‌رسند و حفظ وضعیت سالم عضلات و پوست.
- برای کسانی که قصد دارند شی‌سویی‌جینگ را نیز تمرین کنند و به مرحله‌ای بالاتر برسند، یی‌جین‌جینگ تمرین پایه‌ای برای ایجاد سطح لازم چی است.
مجراها و نقاط طب سوزنی
هدف شی‌سویی‌جینگ
«شی» به معنای شستن یا پاک‌کردن است. «سویی» شامل «گو سویی»، به معنای مغز استخوان، و «نائو سویی»، به معنای مغز ــ شامل مخ، مخچه و بصل‌النخاع ــ می‌شود. «جینگ» نیز به متن کلاسیک یا کتاب مرجع اشاره دارد. این اثر معمولاً «متن کلاسیک شست‌وشوی مغز استخوان» ترجمه شده است، اما «متن کلاسیک شست‌وشوی مغز و مغز استخوان» ترجمهٔ دقیق‌تری به شمار می‌رود. احتمالاً ترجمهٔ نخست بر اثر درک ناقص از گسترهٔ موضوع این اثر رواج یافته است؛ اثری که برای مدتی طولانی محرمانه نگه داشته می‌شد. افزون بر این، هدف «شست‌وشوی مغز» رسیدن به روشن‌شدگی یا بوداشدن است؛ مفهومی که هم درک آن دشوار است و هم برای مخاطبان عمومی جذابیت کمتری دارد. تنها در سال‌های اخیر، با در دسترس قرارگرفتن بسیاری از اسناد محرمانه برای عموم، تصویری روشن‌تر و کامل‌تر از این تمرین به دست آمده است. ترجمهٔ دقیق نشان می‌دهد که تمرین شی‌سویی‌جینگ با مغز استخوان و مغز سروکار دارد؛ اما تمرکز آن مستقیماً بر مادهٔ فیزیکی مغز استخوان و مغز نیست. در عوض، بر چگونگی مراقبت از بُعد چیِ بدن و هدایت چی به سوی مغز استخوان و مغز تأکید دارد تا آن‌ها تغذیه شوند و در بهترین سطح عملکرد خود باقی بمانند.
هدف‌های اصلی تمرین شی‌سویی‌جینگ عبارت‌اند از استفاده از چیِ فراوانی که در تمرین یی‌جین‌جینگ تولید شده است، برای شست‌وشوی مغز استخوان، تغذیهٔ مغز و افزایش ذخیرهٔ چی در شش مجرای دیگر. هدف‌های اصلی این تمرین چنین‌اند:
- حفظ سطحی سرشار از چی و افزایش بیشتر آن از منابع دیگر. در این نظام، فراوانی چی برای شست‌وشوی مغز استخوان و تغذیهٔ مغز، با هدف ارتقای نیروی معنوی، ضروری است. تجربه نشان داده است که اندام‌های تناسلی می‌توانند منبع مهمی برای چیِ اضافی باشند. بنابراین، یکی از هدف‌های اصلی شی‌سویی‌جینگ، آموختن روش‌هایی برای افزایش تولید هورمون‌های جنسی و بهبود کارایی تبدیل آن‌ها به چی است.
- برای حفظ ذخیره‌ای سرشار از چی، باید «جینگ» ــ یعنی جوهرهٔ اصیل یا هورمون‌ها ــ حفظ، محافظت و تقویت شود. ازاین‌رو، هدف دوم شی‌سویی‌جینگ تنظیم نحوهٔ مصرف جوهرهٔ اصیل است.
- آموختن چگونگی هدایت چی به سوی مغز استخوان برای تازه نگه‌داشتن آن، و هدایت چی به سوی مغز برای افزایش نیروی سرزندگی. مغز استخوان کارخانهٔ تولید گلبول‌های قرمز و سفید خون است؛ هنگامی که مغز استخوان تازه و پاکیزه باشد، خون نیز سالم خواهد بود. با جریان‌یافتن خون در سراسر بدن، فرسودگی سلول‌ها کندتر می‌شود. بنابراین، بنا بر این دیدگاه، تمرین شی‌سویی‌جینگ می‌تواند روند پیری را آهسته کند. هنگامی که مغز از چیِ کافی برای تغذیه برخوردار باشد، عملکرد طبیعی آن حفظ می‌شود و نیروی سرزندگی نیز افزایش می‌یابد. با ارتقای نیروی معنوی، چی در بدن نیز بهتر هدایت و تنظیم می‌شود.
- برای راهب بودایی یا دائوییِ جدی، هدف نهایی شی‌سویی‌جینگ رسیدن به روشن‌شدگی یا بوداشدن است. از دیدگاه آنان، هدف‌های تمرینیِ یادشده موقتی‌اند و تنها مراحلی در مسیر پرورش «کودک معنوی» (لینگ‌تای) و پرورش آن تا رسیدن به استقلال و زندگی جاودانه به شمار می‌روند.
از این مرور کوتاه می‌توان دریافت که یی‌جین‌جینگ و شی‌سویی‌جینگ، در چارچوب سنتی خود، می‌توانند کیفیت‌های جسمانی و معنوی را دگرگون کنند و به سطحی بالاتر از زندگی جسمانی و معنوی راه بگشایند. بااین‌حال، برای درک دقیق اینکه این دو تمرین چی‌گونگ چگونه به تحقق این اهداف کمک می‌کنند، باید رابطهٔ میان چی، بدن جسمانی و بدن معنوی را عمیقاً شناخت. تنها در این صورت می‌توان به کلیدهای اصلی این تمرین‌ها پی برد.
چین در طول بیش از هفت هزار سال تاریخ فرهنگی، دستاوردهای درخشانی پدید آورده است و چی‌گونگ تنها یکی از آن‌هاست. در سراسر تاریخ بشر، ارتباط میان فرهنگ‌های گوناگون هیچ‌گاه به اندازهٔ روزگار ما گسترده و آزاد نبوده است. مسئولیت ماست که مردم را به پذیرش، مطالعه و پژوهش دربارهٔ فرهنگ‌های دیگر تشویق کنیم. به این ترتیب، بشر می‌تواند از جنبه‌های ارزشمند فرهنگ‌های گوناگون بهره بگیرد و زندگی‌ای صلح‌آمیزتر و معنادارتر بسازد.
برای آشنایی بیشتر با یی‌جین‌جینگ و شی‌سویی‌جینگ، به مقالهٔ «تاریخ چی‌گونگ» مراجعه کنید:
https://ymaa.com/articles/history/history-qigong