آنچه "تجربه" می‌شود

هر بار گمان کرده‌ام تجربه را می‌دانم، چیزی آرام از زیر دستم لغزیده است: نفسی که نگه‌داشتنی نیست، لحظه‌ای که تا بگویم «اکنون»، گذشته است، تنی که هم خانهٔ من است و هم غریبه‌ای که هر روز دگرگون می‌شود. گاه، میان دو نفس، آستانهٔ جهان باز می‌شود، جایی که هنوز چیزی به هستی درنیامده و همه‌چیز در تعلیقی روشن و سبک می‌ماند، تجربه‌ای که خاستگاهی ندارد و در هر دمش تمام است، آن‌قدر آرام که دیگر نمی‌شود نامش را تجربه گذاشت. و منی که هنوز در این شگفتی غوطه‌ور است.

این شگفتی مرا از راه‌های گوناگونی گذرانده است: خلق، هنر و طراحی، و سپس جهان هنرهای درونی، چی‌گونگ، تای‌چی‌چوان، یوگا، آیورودا و مطالعهٔ بدن، ذهن و علوم شناختی. اما این راه‌ها از هم دور نیستند. همه از یک درنگ برآمده‌اند، درنگ در برابر همین شگفتی، و همه به یک پرسش بازمی‌گردند: انسان چگونه خود، جهان و نسبت میان این دو را تجربه می‌کند؟

رسیدن به پاسخی نهایی مسئله نیست. مسئله دقت است در دیدن آنچه اکنون، همین‌جا، در تجربهٔ بودنِ آدمی در این جهان حضور دارد. گاه آنچه پیش می‌آید پاسخ است، گاه خودِ پرسش، و گاه روشن می‌شود که پرسنده خودش بخشی از پرسش بوده است. هر سه راه را برای دیدن لایه‌ای دیگر از تجربه باز نگه می‌دارند.

سنت‌ها در این مسیر زنده‌اند، در تن: می‌توان فراخواندشان، تمرین‌شان کرد و به پرسش گرفتشان. حرکت، تنفس، سکون و توجه راه‌هایی‌اند برای ماندن نزدیک به همان آستانه. ودانتا جهان نام‌ها و شکل‌ها را «نامَروپه» می‌خواند، و آستانه همان‌جاست که این جهان هنوز تقسیم نشده است: لحظه‌ای که نمی‌گذرد، چون چیزی در آن نمی‌رود، و مرزی که درون و بیرون در آن هنوز دو نیستند.

شیوهٔ کار از همین‌جا شکل می‌گیرد. هر مسیر از تجربهٔ یگانهٔ یک فرد شروع می‌شود و در تماس مستقیم با آنچه در تمرین آشکار می‌شود، کم‌کم صورت می‌گیرد. آموزش در این نگاه انتقال پاسخی آماده نیست. ساختن شرایطی است برای دیدن، تجربه کردن و دقیق‌تر شدن در آنچه همین اکنون رخ می‌دهد، و در آن‌که آن را می‌بیند.